Người Việt gọi đất nước mình là "Việt Nam" hằng ngày, nhưng cái tên ấy đến từ đâu và có tuổi đời bao nhiêu? Câu trả lời không đơn giản như bạn nghĩ.
Năm 1804: Tên nước chính thức ra đời
Ngày 17/2/1804, vua Gia Long chính thức được nhà Thanh (Trung Quốc) công nhận quốc hiệu "Việt Nam". Đây là mốc hơn 220 năm mà bài viết đề cập.
Nhưng có một tình tiết thú vị: vua Gia Long ban đầu xin tên "Nam Việt", không phải "Việt Nam". Nhà Thanh từ chối vì "Nam Việt" gợi lại tên một vương quốc cổ rộng lớn, sợ rằng Gia Long đang ngầm tuyên bố tham vọng lãnh thổ. Thay vào đó, vua Thanh đổi ngược thành "Việt Nam": chữ Việt mang hồn lịch sử, chữ Nam chỉ hướng phát triển về phương Nam.
Vậy là cái tên chúng ta dùng đến hôm nay lại do phía Trung Quốc đặt theo đề xuất ngược.
"Việt Nam" đã xuất hiện từ trước đó rất lâu
Điều bất ngờ hơn: cụm từ "Việt Nam" không phải đến năm 1804 mới có. Các nhà nghiên cứu tìm thấy nó trong nhiều văn bản cổ:
- Cuối thế kỷ 14: tác phẩm Việt Nam thế chí của Hồ Tông Thốc
- Năm 1470: vua Lê Thánh Tông dùng trong thơ
- Thế kỷ 16 đến 17: khắc trên bia đền và miếu
- Thế kỷ 18: chúa Nguyễn Phúc Chu dùng trong thơ viết trên đồ gốm
Vậy điểm khác biệt là gì?
Trước 1804, "Việt Nam" chỉ là một cái tên người ta dùng để chỉ vùng đất, chưa phải tên nước được công nhận về mặt ngoại giao và pháp lý. Năm 1804 là lúc nó được "phong chính danh".
Tuy nhiên, tác giả cũng đặt câu hỏi mở: khi chúa Nguyễn Phúc Chu cố tình dùng "Việt Nam" trong thơ chính thức thế kỷ 18, phải chăng đó đã là sự thể hiện ý thức về một bản sắc quốc gia riêng biệt, độc lập về tinh thần dù chưa độc lập về danh nghĩa?
Điều đáng suy ngẫm
Cái tên "Việt Nam" trải qua hành trình dài: từ cách gọi dân gian, đến thơ ca hoàng tộc, rồi mới trở thành quốc hiệu chính thức sau một màn đàm phán ngoại giao với nhà Thanh. Lịch sử một cái tên đôi khi phản chiếu cả lịch sử của một dân tộc.
-
Bản đồ Việt Nam
