Các vị vua nhà Trần - Lịch sử 14 đời vua triều Trần Việt Nam

Nhà Trần là triều đại phong kiến tồn tại 175 năm (1225-1400), trải qua 12 đời vua chính thống. Sau khi nhà Trần chính thức mất ngôi vào tay Hồ Quý Ly năm 1400, con cháu họ Trần tiếp tục dựng cờ kháng chiến thêm 14 năm - giai đoạn sử gọi là Hậu Trần (1407-1414) với 2 đời vua nữa. Tính cả Hậu Trần, nhà Trần có tổng cộng 14 đời vua.

Đây là triều đại lừng lẫy nhất trong lịch sử Việt Nam về võ công - ba lần đánh bại quân Mông-Nguyên, đội quân hùng mạnh nhất thế giới thế kỷ XIII.

Nguồn gốc họ Trần và hành trình lập nghiệp

Tổ tiên họ Trần vốn từ Phúc Kiến (Trung Quốc) sang Đại Việt vào thời nhà Lý. Ban đầu, dòng họ này sinh sống bằng nghề chài lưới tại vùng Đông Triều, Quảng Ninh ngày nay. Sau đó, họ Trần dần chuyển về Nam Định rồi Thái Bình để lập nghiệp và từng bước bước vào triều đình nhà Lý.

Đông Triều, Quảng Ninh - vùng đất gốc

Đây được xem là quê gốc của nhà Trần. Sau khi lên ngôi, các vua Trần xây dựng tại đây hệ thống đền miếu, lăng tẩm và chùa tháp rộng lớn. Khu vực này hiện gắn liền với di tích Yên Tử - nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành.

Tức Mặc, Nam Định - đất phát nghiệp

Sau Đông Triều, họ Trần chuyển về vùng Tức Mặc (Nam Định). Đến đời Trần Lý, gia tộc này đã trở thành thế lực lớn vùng Hải Ấp.

Năm 1262, vua Trần Thái Tông lập phủ Thiên Trường tại đây và biến nơi này thành kinh đô thứ hai của nhà Trần. Các Thái thượng hoàng sau khi nhường ngôi thường lui về Thiên Trường sinh sống và điều hành triều chính.

Thái Bình - nơi đặt mộ tổ

Đây là nơi đặt lăng mộ của nhiều vua Trần như Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông. Khu lăng mộ và đền thờ tại Hưng Hà hiện là Di tích Quốc gia đặc biệt.

12 đời vua nhà Trần chính thống

1. Trần Thái Tông (1225 - 1258)

Tên thật là Trần Cảnh. Lên ngôi khi mới 7 tuổi sau khi Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi.

Ông là người đặt nền móng cho nhà Trần: xây dựng luật pháp, quân đội và mở khoa thi. Đồng thời lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mông Cổ lần thứ nhất thắng lợi năm 1258.

2. Trần Thánh Tông (1258 - 1278)

Con trưởng của Trần Thái Tông.

Ông cùng cha và con chuẩn bị lực lượng cho hai cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên lần thứ hai và thứ ba.

3. Trần Nhân Tông (1278 - 1293)

Đây là vị vua nổi tiếng nhất nhà Trần.

Ông trực tiếp lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại quân Mông - Nguyên trong hai cuộc chiến 1285 và 1288, đặc biệt là chiến thắng Bạch Đằng lịch sử.

Sau khi nhường ngôi, ông lên núi Yên Tử tu hành và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, được người đời gọi là Phật hoàng.

4. Trần Anh Tông (1293 - 1314)

Ông giữ ổn định đất nước sau chiến tranh và mở rộng lãnh thổ Đại Việt khi gả Huyền Trân công chúa cho vua Chiêm Thành để đổi lấy hai châu Ô và Lý.

5. Trần Minh Tông (1314 - 1329)

Thời kỳ này nhà Trần tiếp tục thịnh trị, khoa cử phát triển mạnh. Sau khi nhường ngôi, ông vẫn giữ thực quyền với vai trò Thái thượng hoàng.

6. Trần Hiến Tông (1329 - 1341) - Con vua Minh Tông

Lên ngôi khi mới 10 tuổi. Mọi việc triều chính chủ yếu do Thái thượng hoàng Minh Tông quyết định.

7. Trần Dụ Tông (1341 - 1369) - Con vua Minh Tông

Những năm đầu trị vì khá ổn định, nhưng về sau vua sa vào ăn chơi khiến triều đình rối loạn.

Chu Văn An từng dâng "Thất trảm sớ" xin chém 7 gian thần nhưng không được chấp nhận.

Dụ Tông mất không có con nối dõi - đây được xem là khởi đầu cho sự suy yếu của nhà Trần.

Dương Nhật Lễ (1369 - 1370)

Không phải dòng họ Trần chính thống nhưng được đưa lên ngôi sau khi Dụ Tông mất.

Ông trị vì chưa đầy một năm thì bị lật đổ vì muốn đổi quốc tính sang họ Dương.

8. Trần Nghệ Tông (1370 - 1372) - Con vua Minh Tông

Ông là người đưa họ Trần trở lại ngai vàng sau thời Dương Nhật Lễ.

Tuy nhiên, chính ông lại tin dùng Hồ Quý Ly - người sau này cướp ngôi nhà Trần.

9. Trần Duệ Tông (1372 - 1377) - Con vua Minh Tông

Ông thân chinh đánh Chiêm Thành và tử trận. Đây là vị vua duy nhất của nhà Trần chết trên chiến trường.

10. Trần Phế Đế (1377 - 1388)

Con của Trần Duệ Tông. Sau bị phế truất và ép chết do nghi ngờ chống Hồ Quý Ly.

11. Trần Thuận Tông (1388 - 1398) - Con trai vua Nghệ Tông

Con rể Hồ Quý Ly. Sau bị ép đi tu rồi bị giết.

12. Trần Thiếu Đế (1398 - 1400)

Lên ngôi khi mới 3 tuổi. Năm 1400, Hồ Quý Ly chính thức cướp ngôi, chấm dứt 175 năm nhà Trần.

Hậu Trần - giai đoạn cuối chống quân Minh

Sau khi nhà Hồ thất bại năm 1407, con cháu họ Trần tiếp tục dựng cờ kháng chiến chống quân Minh.

13. Giản Định Đế (1407 - 1409) - Con vua Nghệ Tông

Ông từng giành chiến thắng lớn tại trận Bô Cô năm 1408.

Tuy nhiên sau đó lại nghe lời gian thần, giết hai tướng giỏi nhất là Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân khiến lực lượng suy yếu nhanh chóng.

14. Trùng Quang Đế (1409 - 1414)

Tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Minh thêm nhiều năm trước khi thất bại hoàn toàn năm 1414.

Sự sụp đổ của Hậu Trần khép lại thời kỳ nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Quan hệ kế vị và dòng họ của 14 đời vua nhà Trần

Nhà Trần có đặc điểm khá đặc biệt là các vua thường kết hôn trong nội tộc để giữ quyền lực cho dòng họ. Những đời đầu, việc truyền ngôi diễn ra khá ổn định theo kiểu cha truyền con nối. Tuy nhiên từ cuối thời Trần, do nhiều biến động và vua Dụ Tông mất không có con nối dõi, dòng kế vị bắt đầu rối rắm hơn.

5 đời vua đầu truyền ngôi trực tiếp theo dòng cha - con

Thái Tông → Thánh Tông → Nhân Tông → Anh Tông → Minh Tông.

Đây là giai đoạn ổn định và hưng thịnh nhất của nhà Trần, cũng là thời kỳ đánh bại quân Mông - Nguyên và đưa Đại Việt phát triển mạnh.

Từ Minh Tông trở đi, nhà Trần bắt đầu chia nhiều nhánh

Vua Minh Tông có nhiều con lần lượt lên ngôi gồm:

• Trần Hiến Tông
• Trần Dụ Tông
• Trần Nghệ Tông
• Trần Duệ Tông

Sau khi Dụ Tông mất không có con nối dõi, triều đình rơi vào khủng hoảng. Dương Nhật Lễ - người không thuộc dòng họ Trần chính thống - từng lên ngôi một thời gian ngắn rồi bị lật đổ.

Từ đây quyền lực trong triều bắt đầu tranh chấp, nhiều vua bị phế truất hoặc bị ép chết.

Giai đoạn cuối - Hồ Quý Ly thao túng triều đình

Trần Nghệ Tông sau đó nhường ngôi cho em là Trần Duệ Tông. Sau khi Duệ Tông tử trận, con ông là Trần Phế Đế lên ngôi nhưng bị phế bỏ.

Con trai Nghệ Tông là Trần Thuận Tông tiếp tục lên ngôi nhưng bị Hồ Quý Ly ép đi tu rồi giết chết. Con của Thuận Tông là Trần Thiếu Đế lên ngôi khi mới 3 tuổi và cuối cùng bị Hồ Quý Ly cướp ngôi năm 1400.

Hai vua Hậu Trần tiếp tục kháng chiến chống quân Minh

Sau khi nhà Trần mất ngôi, con cháu họ Trần vẫn tiếp tục kháng chiến chống quân Minh với hai vị vua:

• Giản Định Đế Trần Ngỗi - con Trần Nghệ Tông
• Trùng Quang Đế Trần Quý Khoáng - cháu Trần Nghệ Tông

Cả hai đều thuộc nhánh hậu duệ của vua Trần Minh Tông.

Nhà Trần chuyển ngôi từ nhà Lý như thế nào?

Việc chuyển giao từ nhà Lý sang nhà Trần không diễn ra bằng chiến tranh mà chủ yếu là đấu tranh quyền lực trong triều đình.

Người đứng sau toàn bộ quá trình này là Trần Thủ Độ.

Sau nhiều năm nắm quyền trong triều đình nhà Lý, Trần Thủ Độ sắp xếp để Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh vào năm 1225, mở đầu triều đại nhà Trần.

Sau đó, ông tiếp tục loại bỏ gần như toàn bộ thế lực nhà Lý để củng cố quyền lực cho họ Trần.

Nhà Trần mất ngôi vào tay Hồ Quý Ly

Cuối thời Trần, triều đình suy yếu nghiêm trọng, nội bộ chia rẽ và nhiều vua bị thao túng.

Hồ Quý Ly từng bước nắm toàn bộ quyền lực, ép các vua Trần thoái vị rồi năm 1400 chính thức lập ra nhà Hồ.

Tuy nhiên, nhà Hồ chỉ tồn tại 7 năm trước khi bị quân Minh đánh bại.

Vì sao nhà Trần được xem là triều đại hào hùng nhất?

• Ba lần đánh thắng quân Mông - Nguyên
• Xây dựng thời kỳ thịnh trị kéo dài hơn 100 năm
• Phát triển mạnh văn hóa, Phật giáo và khoa cử
• Xuất hiện nhiều nhân vật kiệt xuất như Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tông, Chu Văn An

Dù kết thúc trong biến động, nhà Trần vẫn được xem là một trong những triều đại huy hoàng nhất lịch sử dân tộc Việt Nam.