Dinh thự Hoàng A Tưởng là công trình kiến trúc cổ nổi bật nhất tại trung tâm thị trấn Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Nằm giữa cao nguyên trắng nổi tiếng với hoa mận Tam Hoa, dinh thự không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô bề thế mang phong cách châu Âu mà còn gắn liền với câu chuyện về gia tộc Hoàng Yến Tchao - gia tộc từng nắm quyền lực lớn nhất vùng cao Bắc Hà đầu thế kỷ XX. Ngày nay, đây là điểm tham quan quan trọng trong chương trình khám phá Y Tý và chợ phiên Bắc Hà 3 ngày 2 đêm dành cho du khách yêu lịch sử và văn hóa vùng cao.
Dinh thự tọa lạc ngay trung tâm thị trấn Bắc Hà, cạnh chợ Bắc Hà, cách thành phố Lào Cai khoảng 70km. Công trình được xây trên một quả đồi rộng, phía trước là thung lũng, phía sau tựa dãy núi cao, tạo thế “tựa sơn đạp thủy” theo quan niệm phong thủy Á Đông.
Bắc Hà còn được gọi là “cao nguyên trắng” do mỗi độ xuân về, hoa mận Tam Hoa nở trắng khắp núi đồi. Trong không gian ấy, dinh thự Hoàng A Tưởng hiện lên như một dấu ấn kiến trúc đặc biệt giữa vùng núi Tây Bắc.
Dinh thự Hoàng A Tưởng được khởi công năm 1914 và hoàn thành năm 1921. Chủ nhân xây dựng là ông Hoàng Yến Tchao, người dân tộc Tày, giữ chức thổ ty Bắc Hà dưới thời Pháp thuộc. Thổ ty là chức danh do chính quyền thực dân giao cho để quản lý vùng dân tộc thiểu số.
Thời kỳ đó, khoảng 90% cư dân vùng Bắc Hà là người H’Mông (trước đây thường gọi là người Mèo). Chính vì vai trò cai quản vùng người H’Mông, dinh thự Hoàng A Tưởng thường được gọi là “dinh thự Vua Mèo”, dù gia tộc họ Hoàng là người Tày.
Gia tộc Hoàng Yến Tchao nắm giữ nhiều vùng đất màu mỡ, kiểm soát hoạt động thương mại, lâm sản và các nguồn thu quan trọng trong khu vực. Nhờ đặc quyền được trao, gia đình họ Hoàng trở thành trung tâm quyền lực lớn nhất tại cao nguyên trắng Bắc Hà thời bấy giờ.
Nhắc đến dinh thự Hoàng A Tưởng, người dân địa phương vẫn kể lại nhiều câu chuyện xoay quanh gia tộc quyền uy nhưng cũng đầy thăng trầm này.
Hoàng Yến Tchao có ba bà vợ và bảy người con. Vợ cả là người Tày, sinh cho ông hai con trai và một con gái. Con trai trưởng Hoàng A Tiển mất sớm, con trai thứ Hoàng A Tưởng được đánh giá thông minh, sắc sảo và được lựa chọn kế thừa công việc gia đình.
Hoàng A Tưởng từng xuống Hà Nội học tại Trường Bưởi (Trung học Bảo hộ). Tuy nhiên do lối sống buông thả thời trẻ và mắc bệnh, ông không có con nối dõi. Trong bối cảnh xã hội trọng nam khinh nữ thời đó, việc không có người thừa kế nam khiến gia tộc họ Hoàng dần suy tàn.
Người vợ thứ hai mất sớm và ít được nhắc đến trong sử liệu địa phương. Vợ thứ ba là người gốc Hoa, có năng lực kinh doanh, sau khi sinh hai con gái đã ra ngoài sinh sống và buôn bán riêng thay vì ở lại trong dinh thự.
Chính những biến động gia đình cùng sự thay đổi của thời cuộc đã khiến dinh thự Hoàng A Tưởng trở thành chứng tích lịch sử của một giai đoạn quyền lực đặc biệt ở vùng cao Bắc Hà.
Dinh thự Hoàng A Tưởng là sự kết hợp giữa kiến trúc Pháp cổ điển và yếu tố truyền thống phương Đông. Tổng thể công trình có diện tích rộng, bố cục khép kín với khoảng 36 phòng lớn nhỏ.
Giữa sắc trắng hoa mận mùa xuân, dinh thự Vua Mèo trở thành điểm check-in nổi bật và là biểu tượng kiến trúc cổ của Bắc Hà.
Du khách có thể tham quan khu nhà chính, hành lang cổ kính, sân trung tâm và khu trưng bày hiện vật. Không gian rêu phong, tường vàng cổ kính cùng khung cảnh cao nguyên tạo nên trải nghiệm hoài niệm rất riêng.
Từ dinh thự, du khách dễ dàng kết hợp tham quan chợ phiên Bắc Hà, các bản làng người H’Mông hoặc tiếp tục hành trình khám phá Y Tý - vùng đất nổi tiếng với biển mây Ngải Thầu Thượng và các mốc biên giới.
Nếu Y Tý nổi bật với thiên nhiên hùng vĩ và trải nghiệm biên giới, thì Bắc Hà mang lại chiều sâu văn hóa và lịch sử. Dinh thự Hoàng A Tưởng chính là điểm giao thoa giữa kiến trúc, quyền lực và đời sống vùng cao.
Trong hành trình trải nghiệm Y Tý - Bắc Hà 3 ngày 2 đêm, dinh thự thường được ghé thăm cùng chợ phiên Bắc Hà, tạo nên hành trình cân bằng giữa thiên nhiên và di sản.
Dinh thự Hoàng A Tưởng không chỉ là biệt thự cổ giữa cao nguyên trắng Bắc Hà mà còn là minh chứng cho một giai đoạn lịch sử đặc biệt của vùng cao Tây Bắc. Đây là điểm đến giúp du khách hiểu rõ hơn về cấu trúc xã hội, quyền lực và văn hóa vùng cao đầu thế kỷ XX.
Ông Hoàng Yến Tchao cùng vợ - chủ nhân dinh thự Hoàng A Tưởng
Diện mạo cũ dinh vua Mèo Hoàng A Tưởng
Diện mạo mới dinh Hoàng A Tưởng gây tranh cãi
Bây giờ đi đâu, Đi đâu bây giờ ?
