Ngộ độc hải sản - Nhận biết và cách sơ cứu kịp thời

Bữa ăn vừa xong một tiếng. Bụng bắt đầu quặn. Bạn không chắc đó là no quá hay có gì đó không ổn.

Phân biệt được sớm, xử lý đúng từ đầu - đó là khoảng cách giữa nằm nhà một ngày và phải truyền nước ở viện ba ngày.

Nhận biết: 3 kiểu ngộ độc hải sản khác nhau hoàn toàn

Kiểu 1 - Vi khuẩn (hàu, nghêu, sò, ghẹ)

Thời gian xuất hiện: 4-24 tiếng sau ăn

Triệu chứng:

• Đau bụng quặn từng cơn
• Tiêu chảy nhiều lần, có thể ra nước
• Buồn nôn, nôn
• Có thể kèm sốt 38-39°C

Đây là kiểu phổ biến nhất. Thường tự hết trong 1-3 ngày nếu không mất nước quá nhiều.

Kiểu 2 - Độc tố thần kinh (cá nóc, cá thu vua, nhuyễn thể ô nhiễm tảo độc)

Thời gian xuất hiện: 30 phút - 6 tiếng sau ăn

Triệu chứng - nhận ra ngay:

• Tê bì môi, lưỡi, đầu ngón tay - đây là dấu hiệu đặc trưng nhất
• Chóng mặt, đầu nặng
• Buồn nôn
• Nặng hơn: khó thở, yếu cơ, mất phối hợp vận động

Loại này không tự khỏi. Cần vào viện ngay, không chờ xem thêm.

Kiểu 3 - Histamine (cá thu, cá ngừ, cá mòi để không đúng nhiệt độ)

Thời gian xuất hiện: 10-60 phút sau ăn

Triệu chứng - trông như dị ứng:

• Mặt đỏ bừng, nóng ran
• Ngứa da, nổi mẩn
• Đau đầu mạnh
• Môi hoặc mặt có thể hơi sưng
• Tiêu chảy, buồn nôn

Không phải dị ứng - là do histamine trong cá. Thường tự giới hạn trong 3-6 tiếng, nhưng nếu có sưng cổ họng hoặc khó thở: cấp cứu ngay.

Sơ cứu từng bước

Bước 1 - Xác định kiểu ngộ độc

Hỏi ngay: ăn gì, bao nhiêu tiếng trước, ai cùng ăn có sao không?

Nếu nhiều người cùng ăn cùng bị - khả năng cao là thức ăn, không phải bệnh lý khác. Ghi nhớ tên món để khai báo với bác sĩ.

Bước 2 - Không cần gây nôn nếu đã qua 2 tiếng

Gây nôn chỉ có ích trong 1-2 tiếng đầu, khi thức ăn chưa qua dạ dày. Sau đó gây nôn không giúp được gì, còn có thể gây sặc hoặc tổn thương thực quản. Nếu người bệnh đang buồn nôn tự nhiên - để tự nôn, không cần kích thêm.

Bước 3 - Bù nước là ưu tiên số 1

Mất nước mới là thứ làm tình trạng xấu nhanh, không phải bản thân vi khuẩn.

Cách bù đúng:

• Dùng Oresol - pha đúng tỉ lệ hướng dẫn trên gói, không pha loãng hơn hay đặc hơn
• Uống từng ngụm nhỏ, liên tục - không uống ực cả ly vì dễ nôn thêm
• Nếu không có Oresol: nước lọc + một nhúm muối + một thìa cà phê đường
• Tránh: nước ngọt có ga, nước ép trái cây đặc, sữa - đều làm tiêu chảy nặng hơn

Dấu hiệu mất nước cần chú ý: khô miệng, tiểu ít hoặc không tiểu, chóng mặt khi đứng dậy, mắt trũng.

Bước 4 - Ăn uống trong giai đoạn phục hồi

Không cần nhịn ăn hoàn toàn. Ăn nhẹ giúp ruột hồi phục nhanh hơn.

• Ăn được: cháo trắng, bánh mì nhạt, chuối, cơm trắng
• Tránh 24-48 tiếng: thức ăn nhiều dầu mỡ, sữa và chế phẩm từ sữa, hải sản, cà phê, rượu bia

Bước 5 - Thuốc

• Không tự dùng kháng sinh - phần lớn ngộ độc hải sản do virus hoặc độc tố, kháng sinh không có tác dụng và làm loạn khuẩn ruột
• Không dùng thuốc cầm tiêu chảy (Loperamide) khi còn nghi ngờ nhiễm khuẩn - tiêu chảy là cơ chế tống độc tố ra ngoài
• Có thể dùng: thuốc hạ sốt nếu sốt cao, men vi sinh hỗ trợ sau giai đoạn cấp

Khi nào phải vào cấp cứu - không chờ thêm

Gọi xe hoặc đưa đến viện ngay nếu có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây:

• Tê bì môi, lưỡi, tay chân dù nhẹ
• Khó thở, cảm giác nghẹt thở
• Tiêu chảy ra máu
• Nôn không ngừng, không giữ được nước uống
• Sốt trên 39.5°C không hạ sau thuốc
• Triệu chứng thần kinh: co giật, lú lẫn, mất thăng bằng
• Trẻ dưới 2 tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ có thai, người bệnh gan - ngưỡng vào viện thấp hơn, đừng chờ

3 sai lầm phổ biến nhất

Uống thuốc cầm tiêu chảy ngay từ đầu - làm độc tố ở lại lâu hơn, có thể biến ca nhẹ thành ca nặng.

Nghĩ rằng hết nôn là hết nguy hiểm - với kiểu ngộ độc độc tố thần kinh, triệu chứng tiêu hóa qua đi nhưng ảnh hưởng thần kinh mới đang bắt đầu.

Tự mua kháng sinh vì "cho chắc" - không chỉ vô tác dụng mà còn kéo dài thời gian hồi phục thực sự.

Ghi nhanh vào điện thoại

Ngộ độc hải sản - việc cần làm:

1. Ghi lại món ăn + thời gian
2. Uống Oresol từng ngụm nhỏ liên tục
3. Không cầm tiêu chảy, không tự dùng kháng sinh
4. Vào viện ngay nếu: tê môi/tay, khó thở, tiêu ra máu, nôn không ngừng

Ngộ độc hải sản đáng sợ không phải vì nó mạnh - mà vì người ta hay xử lý sai hướng trong những tiếng đầu tiên quan trọng nhất.

Biết đúng, làm đúng từ đầu là đủ cho phần lớn trường hợp.

Để hạn chế rủi ro khi ăn hải sản, bạn nên lựa chọn những hành trình có dịch vụ ăn uống đảm bảo, nguồn thực phẩm rõ ràng và được kiểm soát chất lượng. Những chương trình như tour Cô Tô 3 ngày sẽ giúp bạn yên tâm hơn khi vừa thưởng thức hải sản tươi ngon, vừa đảm bảo an toàn cho sức khỏe trong suốt chuyến đi.