Địa đạo Vịnh Mốc và Nghĩa trang Trường Sơn - Hai điểm đến lịch sử tại Quảng Trị

Địa đạo Vịnh Mốc và Nghĩa trang Trường Sơn là hai điểm đến lịch sử tiêu biểu tại Quảng Trị, gắn liền với những dấu ấn quan trọng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Không chỉ mang giá trị về kiến trúc và quy mô, đây còn là nơi giúp du khách hiểu rõ hơn về sự hy sinh và tinh thần kiên cường của con người Việt Nam trong chiến tranh.

Địa đạo Vịnh Mốc Quảng Trị

Trong giai đoạn 1965 - 1972, khu vực Vĩnh Linh liên tục bị đánh phá ác liệt với hơn nửa triệu tấn bom đạn. Trung bình mỗi người dân nơi đây phải hứng chịu khoảng 7 tấn bom đạn Mỹ. Với tinh thần “Một tấc không đi, một ly không rời, mỗi làng xã là một pháo đài”, dưới sự chỉ đạo của Khu ủy Vĩnh Linh, đồng chí Lê Xuân Vy - Đồn trưởng Đồn Công an vũ trang nhân dân đã cùng lực lượng và nhân dân địa phương khẩn trương đào địa đạo.

Công trình được khởi công từ đầu năm 1965 và hoàn thành vào ngày 18/02/1966. Địa đạo Vịnh Mốc (thuộc thôn Vịnh Mốc, xã Vĩnh Thạch, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị -nay là thôn Vịnh Mốc, xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị) là công trình quân - dân sự tiêu biểu trong thời kỳ chiến tranh, nhằm bảo vệ người dân và phục vụ chiến đấu trước các cuộc tấn công ác liệt.

Hệ thống địa đạo được xây dựng ở phía Bắc sông Bến Hải, gần cầu Hiền Lương và tồn tại xuyên suốt giai đoạn 1965 - 1972.

Địa đạo gồm 3 tầng:

- Tầng 1 sâu 12 - 15m: nơi sinh hoạt của người dân
- Tầng 2 sâu khoảng 18m: nơi đặt trụ sở Đảng ủy, UBND và Bộ Chỉ huy quân sự
- Tầng 3 sâu khoảng 23m: kho hậu cần phục vụ đảo Cồn Cỏ và chiến đấu

Ngay cả tầng sâu nhất vẫn cao hơn mực nước biển khoảng 3m nên địa đạo không bị ngập vào mùa mưa. Toàn bộ hệ thống có 13 cửa ra vào, trong đó 7 cửa thông ra biển và 6 cửa thông lên đồi. Các cửa hầm vừa là lối thoát, vừa đóng vai trò thông gió và đều được gia cố chắc chắn.

Bên trong địa đạo có đầy đủ các công trình phục vụ sinh hoạt như: giếng nước, hội trường (50 chỗ), bệnh xá, nhà hộ sinh, trạm phẫu thuật, bếp Hoàng Cầm, kho lương thực và hệ thống thông tin liên lạc.

Trong hai năm xây dựng, địa đạo đã huy động khoảng 18.000 ngày công, với tổng chiều dài trục chính hơn 2.000m.

Trong suốt gần 2.000 ngày đêm tồn tại dưới lòng đất, địa đạo Vịnh Mốc là nơi sinh sống của khoảng 1.200 người dân. Đặc biệt, đã có 17 em bé được sinh ra ngay trong lòng địa đạo. Không có trường hợp thương vong nào xảy ra trong quá trình sinh sống, điều này cho thấy giá trị to lớn và ý nghĩa đặc biệt của công trình.

Ngày nay, địa đạo Vịnh Mốc đã trở thành điểm tham quan lịch sử quan trọng, du khách tham khảo chương trình đảo Cồn Cỏ và khu DMZ Quảng Trị để đến với Vịnh Mốc.

Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn

Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn là nơi quy tập phần mộ của các chiến sĩ đã hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn (đường mòn Hồ Chí Minh) trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Đây là công trình mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Nghĩa trang được xây dựng tại khu vực Bến Tắt, nằm cạnh quốc lộ 15, thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Từ thành phố Đông Hà đến đây khoảng 38km về phía tây bắc, cách quốc lộ 1A hơn 20km và cách Hà Nội khoảng 682km theo đường Hồ Chí Minh.

Nghĩa trang có diện tích khoảng 140.000m², nằm trên ba quả đồi ở thượng nguồn sông Bến Hải - ranh giới chia cắt hai miền Nam - Bắc trong thời kỳ chiến tranh. Đây là một trong những nghĩa trang liệt sĩ lớn và quan trọng nhất tại Việt Nam.

Việc quy tập mộ bắt đầu từ cuối năm 1974. Công trình được khởi công ngày 24/10/1975 và hoàn thành ngày 10/4/1977. Nghĩa trang có quy mô lớn nhất cả nước, với kiến trúc trang nghiêm và bố cục độc đáo.

Khu trung tâm được xây dựng trên đỉnh đồi cao 32,4m, với đài tưởng niệm bằng đá trắng uy nghi, thể hiện sự mất mát to lớn của dân tộc. Các khu mộ được bố trí theo tỉnh, thành phố và trải dài trên nhiều quả đồi, xen kẽ là các cánh rừng tạo không gian yên tĩnh và trang nghiêm.

Toàn bộ nghĩa trang là nơi an nghỉ của hơn 10.000 anh hùng liệt sĩ, được chia theo các địa phương như: Hà Nội, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ninh, Hải Phòng… cùng một khu dành cho các liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Các phần mộ được xây dựng kiên cố, có sơ đồ rõ ràng và được đội ngũ quản trang chăm sóc, gìn giữ cẩn thận.

Năm 1999, nhân kỷ niệm 40 năm ngày thành lập binh đoàn Trường Sơn, Nhà nước đã tiến hành nâng cấp, tôn tạo nghĩa trang nhằm thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.