Tử Cấm Thành (Cố Cung Bắc Kinh): ở đâu, có gì và những bí mật ít người biết

Tử Cấm Thành (Cố Cung Bắc Kinh) nằm ngay trung tâm Bắc Kinh, phía bắc quảng trường Thiên An Môn. Đây là hoàng cung của 24 vị hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh trong gần 500 năm, rộng 72 ha, nay là Bảo tàng Cố Cung. Khách vào bằng cổng Ngọ Môn ở phía nam và ra bằng cổng Thần Vũ Môn ở phía bắc.

Tử Cấm Thành ở đâu, rộng bao nhiêu?

Tử Cấm Thành là lõi trong cùng của kinh thành Bắc Kinh cũ, nằm trên trục bắc - nam của thành phố. Khu cung điện hình chữ nhật dài 961 m, rộng 753 m, tổng diện tích 720.000 m²; bao quanh là hào nước rộng 52 m và tường thành cao gần 10 m.

Nhiều người tưởng cổng Thiên An Môn là cổng của Tử Cấm Thành. Thực ra đó là cổng Hoàng thành. Từ quảng trường, khách đi bộ qua Thiên An Môn, qua Đoan Môn rồi mới tới Ngọ Môn, lối soát vé duy nhất. Tham quan xong, khách ra ở Thần Vũ Môn (phía bắc) hoặc Đông Hoa Môn.

Lịch sử Tử Cấm Thành qua 24 vị hoàng đế

Tử Cấm Thành được xây trong 14 năm, từ 1406 đến 1420, dưới thời vua Vĩnh Lạc nhà Minh. Năm 1421, nhà Minh chính thức dời đô về Bắc Kinh.

• - 24 vị hoàng đế từng sống và trị vì ở đây: 14 vua nhà Minh, 10 vua nhà Thanh.
• - Năm 1912, hoàng đế cuối cùng là Phổ Nghi thoái vị, chế độ quân chủ ở Trung Quốc chấm dứt. Phổ Nghi vẫn được ở lại khu Nội đình đến ngày 5/11/1924 mới bị quân của Phùng Ngọc Tường đuổi ra.
• - Ngày 10/10/1925, Bảo tàng Cố Cung được thành lập.
• - Năm 1987, UNESCO công nhận Tử Cấm Thành là Di sản Thế giới.

Có bài viết ghi "năm 1924 chế độ quân chủ bị bãi bỏ" hoặc "nơi ở của 24 triều đại". Cả hai đều nhầm: quân chủ chấm dứt năm 1912, còn 24 là số hoàng đế của hai triều Minh và Thanh.

Các khu chính trong Tử Cấm Thành

Cung điện chia làm hai phần. Tiền triều ở phía nam là nơi vua thiết triều và cử hành đại lễ; Hậu cung, còn gọi là Nội đình, ở phía bắc là nơi vua và hậu phi sinh sống.

• - Tam Đại điện ở Tiền triều gồm điện Thái Hòa, điện Trung Hòa và điện Bảo Hòa. Điện Thái Hòa là công trình gỗ lớn nhất còn lại ở Trung Quốc.
• - Hậu cung có cung Càn Thanh, nơi ở của vua, cùng các cung của hậu phi.
• - Ngự Hoa Viên nằm cuối trục bắc - nam, có hơn 160 cây cổ thụ, phần lớn là cây bách.
• - Khu Ninh Thọ cung ở góc đông bắc, nơi có Trân Bảo quán, giếng Trân Phi và vườn Càn Long.
• - Văn Uyên Các, thư viện xây năm 1776 để chứa bộ Tứ khố toàn thư.

Những bí mật trong kiến trúc Tử Cấm Thành

Đi nhanh thì khó để ý, nhưng gần như chi tiết nào trong cung cũng theo quy ước riêng: màu ngói, số đinh trên cửa, số linh thú trên mái, cả kích thước từng phiến đá.

Tử Cấm Thành có bao nhiêu phòng?

Câu "Tử Cấm Thành có 9.999 gian rưỡi" chỉ là truyền thuyết: cung trên trời có 10.000 gian, nên hoàng cung dưới trần chỉ dám xây kém nửa gian. Các lần kiểm đếm cho ra con số khác. Khảo sát năm 1972 - 1973 đếm được 8.707 gian, lần kiểm đếm năm 2012 ra 9.371 gian. "Gian" ở đây là khoảng trống giữa 4 cột, không phải một căn phòng.

Màu vàng, màu đỏ và mái ngói đen của thư viện

Ngói lưu ly vàng dành cho hoàng đế; tường và cột sơn đỏ, màu của may mắn. Văn Uyên Các thì lợp ngói đen, vì màu đen tượng trưng cho nước, chọn cho thư viện để cầu tránh hỏa hoạn.

Số 9 trên cửa và 10 linh thú trên mái điện Thái Hòa

Số 9 là số dương lớn nhất, gắn với hoàng đế. Các cổng chính đóng 9 hàng đinh, mỗi hàng 9 chiếc, tổng 81 đinh; riêng Đông Hoa Môn chỉ có 72 đinh. Góc mái điện Thái Hòa có 10 tượng linh thú xếp hàng, là công trình duy nhất có đủ 10 con. Cung Càn Thanh, nơi ở của vua, chỉ có 9.

Phiến đá chạm rồng nặng hàng trăm tấn

Sau điện Bảo Hòa có phiến đá chạm rồng mây lớn nhất cung: dài 16,57 m, rộng 3,07 m, dày 1,7 m, hiện nặng khoảng 200 tấn. Lúc chở về, khối đá nặng hơn 300 tấn; năm 1761 thời vua Càn Long, thợ đẽo lại hoa văn nên nhẹ bớt.

Những khối đá cỡ này được kéo trên đường băng. Mùa đông, người ta tưới nước cho mặt đường đóng băng rồi trượt đá đi. Một nghiên cứu năm 2013 tính rằng khối đá nặng 123 tấn chở về năm 1557 đã đi 70 km trong 28 ngày theo cách đó.

Vườn Càn Long mở cửa sau khoảng 25 năm trùng tu

Vườn Càn Long nằm trong khu Ninh Thọ cung, do vua Càn Long cho xây để nghỉ ngơi khi về già. Từ ngày 29/9/2025, hai sân đầu tiên của vườn mở cửa đón khách, sau khoảng 25 năm trùng tu cùng tổ chức World Monuments Fund. Phần còn lại của vườn chưa mở.

Vì sao Tam Đại điện không có một bóng cây?

Khách vào Tử Cấm Thành hay thắc mắc sao cung rộng mà không trồng cây cho mát. Thực ra trong cung vẫn có cây: Ngự Hoa Viên có hơn 160 cây cổ thụ. Chỗ không có cây là khu sân Tam Đại điện ở Tiền triều. Lý do chưa có lời giải chính thức; người đời sau đưa ra 4 giả thuyết.

• - Giữ vẻ uy nghi: hoàng đế là thiên tử, không thứ gì được cao hơn điện Thái Hòa. Quan lại đi qua khoảng sân trống trải chỉ thấy mái điện cao vút, càng thêm kính sợ.
• - Phòng thích khách: cây lớn là chỗ ẩn nấp. Năm 1813, đời vua Gia Khánh, giáo phái Thiên Lý cho người đánh thẳng vào Đông Hoa Môn và Tây Hoa Môn, có thái giám làm nội ứng.
• - Phòng cháy: Tam Đại điện làm bằng gỗ và đã nhiều lần bị cháy qua hai triều Minh, Thanh. Cây cối bắt lửa làm đám cháy lan nhanh hơn.
• - Phong thủy: theo ngũ hành, khu trung tâm thuộc hành Thổ, mà Mộc khắc Thổ, nên không trồng cây.

Lãnh cung trong Tử Cấm Thành ở đâu?

Lãnh cung là cách gọi nơi giam các phi tần bị vua ghét bỏ hoặc phạm lỗi. Trong Tử Cấm Thành không có tòa nhà nào tên chính thức là lãnh cung; phi tần thất sủng bị giam ở chỗ được chỉ định, tùy từng thời.

Nơi gắn với cái tên này nhiều nhất là Bắc Tam Sở, chỗ giam Trân Phi những năm cuối đời. Cách gọi Bắc Tam Sở là lãnh cung chủ yếu đến từ hồi ức của thái giám Thôi Ngọc Quý. Công trình này nay đã sập, khách không còn xem được.

Chuyện phi tần bị bỏ đói trong cung là có thật. Thời vua Thiên Khải nhà Minh, Khách thị, vú nuôi của vua, đã bỏ đói Dụ Phi ngay trong cung của bà.

Giếng Trân Phi

Giếng Trân Phi là một cái giếng nhỏ trong khu Ninh Thọ cung, góc đông bắc Tử Cấm Thành, gần cổng Trinh Thuận Môn. Năm 1900, khi liên quân tám nước tiến vào Bắc Kinh và triều đình chuẩn bị bỏ chạy, Trân Phi, phi tần được vua Quang Tự yêu quý, bị đẩy xuống giếng này.

Theo cách kể phổ biến, Từ Hi Thái hậu là người ra lệnh. Một số nhà nghiên cứu cho rằng chi tiết đó do người đời sau dựng lên, nên đến nay vẫn còn tranh cãi. Giếng nằm trên lối tham quan Trân Bảo quán, khu này thu vé riêng.

Vé vào Tử Cấm Thành và kinh nghiệm tham quan

Tử Cấm Thành không bán vé tại cổng. Vé phải đặt trước theo tên thật, mở bán lúc 20h trước ngày tham quan 7 ngày; khách nước ngoài đặt bằng số hộ chiếu. Mỗi ngày cung chỉ nhận tối đa 40.000 lượt khách.

• - Giá vé tham khảo (tháng 10/2026): 60 tệ từ 1/4 đến 31/10, 40 tệ từ 1/11 đến 31/3. Trân Bảo quán và Chung Biểu quán thu thêm 10 tệ mỗi nơi.
• - Đóng cửa ngày thứ Hai, trừ ngày lễ.
• - Đi một chiều từ nam lên bắc: vào Ngọ Môn, ra Thần Vũ Môn hoặc Đông Hoa Môn.
• - Dịp cao điểm như mùa hè và tuần lễ Quốc khánh Trung Quốc đầu tháng 10, vé thường hết sớm.

Đi theo tour thì công ty đặt vé cho cả đoàn. Chương trình tour của Hanoi Etoco tính sẵn phương án: nếu dịp cao điểm không mua được vé Cố Cung, đoàn đổi sang Thiên Đàn hoặc Cung Vương Phủ. Trong tour Bắc Kinh 4 ngày 3 đêm, Tử Cấm Thành nằm ở ngày cuối, đi cùng quảng trường Thiên An Môn; tour có thêm một đêm ngủ trong Cổ Bắc Thủy Trấn, dưới chân Trường Thành Tư Mã Đài.

Muốn ghép thêm Thượng Hải thì có tour Bắc Kinh Thượng Hải 5 ngày 4 đêm, vào Tử Cấm Thành ở ngày thứ ba. Trước khi đi, nên đọc thêm những lưu ý khi đi du lịch Bắc Kinh: mỗi người mang tối đa 5.000 USD, Trung Quốc chặn Google và Facebook nên mua SIM data từ Việt Nam.